Doğuştan, sonradan yahut kaza sonucu meydana gelen zihinsel ve fiziksel engeli olan insanları fark etmeyen ve onların hayatlarına engel olan bizlerden en az şekilde etkilenmeleri için Birleşmiş Milletler, 2008’de Engelli Hakları Sözleşmesi’ni yürürlüğe koydu. Birleşmiş Miletler Engelli Hakları Sözleşmesi’nin amacı engeli olmayan bireylerle eşit şartlar altında haklara sahip olarak temel insan haklarından yararlanması, özgürlüklerinin güvence altına alınmasıdır. Aynı zamanda herkeste var olan onurun korunması da engelli haklarının oluşmasının altındaki temel taşlardandır.
Engelli Hakları Sözleşmesi’ne göre bu haklar: Eğitim, ulaşım, kültür, iletişim vergi muafiyeti gibi haklardan oluşuyor. Bu hakları aşağıda soru başlıkları altında inceledik.
Engellilere Verilen Eğitim Hakkı Nedir?
Zorunlu eğitim çağında olan engelli çocukların eğitim hakkı kesinlikle engellenmeden devam ediyor ve evden çıkamayan çocukların ise evde zorunlu eğitim hakkı bulunuyor. Engelli bireylerin rehberlik araştırma merkezi tarafından alınan raporlarla ayrıca eğitim indiriminden faydalanmaları da mümkün. Üniversite sınavına girecek engelli bireyler ise kendi durumlarına uygun sınav süresince kullanabilecekleri desteklerden yine raporları sayesinde faydalanabiliyorlar. Ayrıca KYK tarafından verilen burslarda geri ödemesiz olarak veriliyor.
Engelli Raporu Nedir?
Engelli sağlık raporu olarak adlandırılan raporu engelliler ve yakınları devletin olanaklarından faydalanmak için aldıkları belgedir. Devlet tarafından belirlenen hastanelerden alınan bu raporla kişiler engellilik seviyelerini onaylayan raporlarını alabilirler.
Operatörlerde Engellilere Verilen Haklar Nedir?
Cep telefonu operatörleri ve internet için engelli bireyler gerekli kuruluşlardan aldıkları engelli raporları sayesinde indirim elde ediyorlar. Sağlanan indirimler operatörlere göre %25 ve %45 arasında değişiklik gösteriyor.
Engellilere Verilen Kültürel Alandaki Haklar Nelerdir?
Müzelere girişlerinden ve devlet tiyatrolarından ücretsiz telefon ve televizyon hizmetlerinde indirimli tarifelerden yararlanabiliyorlar.
Engellilere Verilen Kamusal Haklar Nelerdir?
Engelli Bireyler İçin Su İndirimi Hakkı: Belediyelerin hepsi engelli bireyler için %30 su faturasında indirim sağlamak zorunda. Ancak bu hak elektrik ve doğalgazda geçerli değil.
Engelli Bireyler için Şehir İçi Ulaşım Hakkı: İnternetten alınan biletler hariç otobüs ile ulaşımda %30 indirim , tren ve deniz yollarında ücretsiz ve THY ile uçuşlarda %25 indirim hakkına sahipler. Ancak ekonomik ve internet satışlarında herhangi bir indirim uygulanmıyor.
Engelliler için Araç Park Yerleri : Havaalanlarında ve belediyelerde ücretsiz park hakkına sahip olan engelli bireyler kendi özel konutlarının önüne eğer araçları ÖTV indirimi ile alınmışsa engelli park yeri yaptırabilirler. Yine eğer araçları ÖTV indirimli ise araç muayenehanelerinden öncelikli kullanım hakkına sahipler.
Engelliler için ÖTV ve MTV Muafiyeti Hakkı Nedir? Hangi Engelli Bireyler ÖTV ve MTV Muafiyetine Sahip?
Engellilik seviyesi %90 ve üzeri olan bireyler 5 senede bir ÖTV olmadan araç alma hakkına sahipler. %90 seviyede engeli olmayanlar ise farklı indirimlerden yararlanabiliyorlar. ÖTV oranı hesaplamak için internette otomatik hesaplama sitelerini kullanabilirler. MTV ( motorlu taşıt vergisi) için ise bireylerin devletin belirlediği hastanelerden alınan engelli raporlarıyla vergi dairelerine başvurmaları gerek.
Yazar: Zeynep Su Müdüroğlu / BlindLook Ekip
