İnsanların Yaşadığı Psikolojik Sorunlar Nelerdir?
Bireylerin büyük bir çoğunluğu hayatları boyunca en az bir kez psikolojik tanı sayılabilecek bir rahatsızlıkla karşı karşıya kalırlar. İnsanların yaşadığı psikolojik sorunlar genellikle yaşamda karşılaştıkları zorluklarla alakalıdır. Bu zorluklara örnek vermek gerekirse; sevilen kişinin kaybı, özgüven eksikliği, erken çocukluk döneminde yaşanan travmalar, yalnızlık gibi örnekler verilebilir. Bireylerin kendilerine koyduğu imkânsız hedefler ve yersiz beklentiler de psikolojik rahatsızlara sebep olabilir.
Psikolojik rahatsızlıklar birey bazında değerlendirilmelidir. Bir insanın etkilenmeyeceği bir olay bir başkası için travmatik bir etki yaratabilir. Yaş faktörü, kişinin deneyimleri ve kültürel yapı da psikolojik rahatsızlıklarda ayırt edici unsurlardandır. Yaş faktörüne bir örnek verecek olursak; 15 yaşındaki bir genç çevresinden gelen olumlu ya da olumsuz eleştirilere daha hassas yaklaşacakken, 25 yaşındaki bir genç eleştirileri daha olgun bir şekilde karşılayabilir. Ayrıca, şizofrenik kişilik bozukluğu, bipolar duygudurum bozukluğu ve paranoid kişilik bozukluğu gibi genetik faktörlerin etkili olduğu ruhsal sorunlar da kişinin psikolojik sağlığına etki eden faktörlerdir. En sık rastlanan psikolojik rahatsızlıklara depresyon, obsesif-kompülsif kişilik bozukluğu, sosyal fobi, travma sonrası stres bozukluğu ve dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozuklukları örnek olarak verilebilir.
Görme Engelli Bireyin Yaşadığı Zorluklar Nelerdir?
Görme engelli bireyler yaşamlarını görebilen insanlar kadar kolay devam ettiremeyebilirler. Bunun temel sebebi temel ihtiyaçların karşılanmasındaki erişilebilirlik problemleridir. Bu erişilebilirlik sorunlarına örnek vermek gerekirse; Varsayalım ki bir restorana gidiyorsunuz. Gören bir birey için mönüyü açıp yemek seçeneklerini incelemek oldukça kolay olacaktır değil mi? Görme engelli birey için bu durum maalesef bu kadar kolay olmuyor. Eğer bir arkadaşıyla restorana gidiyorsa arkadaşından, yalnız gitmişse bir garsondan mönüdeki yemekleri ve yemeğin içeriğini ona okumak istemek zorunda kalıyor. Bu durum bile görme engelli birey için yeterince rahatsız edici bir durumken, üstüne garsonun aceleci bir şekilde mönüyü ona okuması ya da mönüyü okumaktan rahatsız olduğunu görmeyen bireye hissettirmesinin ne kadar kötü bir deneyim olabileceğini bir düşünün! Bu durum sadece restoranlarda bu şekilde değil, izlediği dizinin ya da filmin sesli betimleme seçeneği olmaması, yeterli eğitim araçlarının sağlanmaması ya da okuduğu kitabın ya da gazetenin sesli betimleme veya Braille Alfabesi seçenekleriyle ona sunulmaması da görme engelli birey için benzer kötü deneyimlere sebep olacaktır.
Görme Engelli Bireylerin Yaşadığı Zorlukların Psikolojik Etkileri Nelerdir?
Görme engelli bireyin yaşadığı psikolojik sorunlar, kişinin görme yetisinin yetersiz ya da hiç olmamasından kaynaklanmaz, genetik kökenli psikolojik rahatsızlıkları bir kenara koyarsak, yaşamda karşılaştıkları zorluklar sonucunda psikolojik olarak hasar görebilirler.
Görme engelli bireyin yaşadığı zorluklardan birine erişilebilirlik sorunları ve bu sorunların yaratmış olduğu temel ihtiyaçları karşılama güçlüğü demiştik. Bu sorunlar görme engelli bireyin kendisini başkasına muhtaç hissetmesine sebep olur. Çünkü bankadan para çekerken yanında birinin olup ona sayfadaki yazıları okuması gerekir, duş alırken bile çoğu kişisel bakım ürünlerinde Braille Alfabesinin kullanılmamasından dolayı birinin ona şampuan ve duş jelini göstermesi gerekir, market alışverişine çıktığında bile benzer sorunlarla karşılaşır görme engelli birey. Bu nedenle kendisini özgüvensiz, yetersiz, mutsuz, utangaç, öfkeli ve depresif hissedebilir. Bu hislerin görme engelli kişiyi içe kapanık, sosyalleşmeyi ve hayata karışmayı reddeden bir bireye dönüştürmesi çok muhtemeldir.
Görme engelli bireyin yaşadığı bu erişilebilirlik sorunları kişide dışlanıyormuş hissi verebilir. Bu dışlanmışlık hissinin sebebi dünyamızın %80 görme %20 duyma odaklı olmasıdır. Görme engelli bireyin dünyası duyma odaklı olduğu için onlara dünyamızda yalnızca %20’lik bir alan açtığımız anlamına gelir. Yaşadığı dışlanmışlık hissinin vermiş olduğu acı kişinin “Neden ben?”, “Bu benim cezam mı?” gibi çevresini ve kendini suçlayıcı savunma mekanizmaları geliştirmesine sebep olur. Bu savunma mekanizmaları kişiyi saldırgan bir ruh haline büründürebilir ve topluma karışma isteğini baltalayabilir.
Peki ben bireysel olarak bu durum için ne yapabilirim?
Eğer yukarıdaki yazıyı okuduktan sonra kendi kendine bu soruyu sorduysan bile büyük bir adım atmışsın demektir. Şunu bilmeni isterim ki görme engelli birey, yaşamını kendi kendine devam ettirebildiğinde, sosyal aktivitelere görebilen bireyler gibi katılabildiğinde engelleri ortadan kalkar ve özgürleşirler. Eğer çevrende görme engelli bir birey varsa bu bireyle olabildiğince sosyal aktivelere katılıp, sağlıklı iletişim kurarsan farkında olmadan ona çok yardımcı olabilirsin. Dediklerim çok basit değil mi? Görebilen insanlarla da hep bunları yapmıyor muyuz zaten? Neden görme engelli bireylerle onları “farklı bir insan” kategorisine koyup bunları yapmaktan çekiniyoruz peki? Bizim “çekingenlik” olarak adlandırdığımız şey onlar için dışlandırılmış hissi uyandırıyor ve psikolojik sorunlar tam olarak burada başlıyor.
Bu çekingenliğin görme engelli bireye farkında olmadan kırıcı bir şekilde yaklaşmandan, örneğin kırıcı sorular sormaktan korkmandan dolayı olabilir. Bunun için bloğumuzda bulunan Görme Engellilere Sorulmaması Gereken başlıklı yazımızı okuyup, görme engelli bir bireyle nasıl doğru iletişim kurabileceğine dair bilgi edinebilirsin. Yine bloğumuzda bulunan birçok yazı seni bu çekincelerin kurtaracaktır. (Yazımıza ulaşmak için tıklayınız.)
Bu yazımızda görme engelli bireylerin yaşadıkları zorluklara ve bu zorlukların sebep olabileceği psikolojik sorunlara yer verdik. Bu zorlukların hiçbiri çözülemez sorunlar değil. BlindLook ekibi olarak bu sorunları çözmek için çalışıyoruz. Bu sorunlar çözüldükçe görme engelli bireyin yaşadığı zorlukların sebep olduğu psikolojik sorunlar da oldukça azalacaktır.
Yazar: İlayda Çicek / BlindLook Ekip
