Yazımıza başlarken öncelikle görme engelli kime denir sorusunu cevaplandırmaya çalışalım.
Görme engelli kimdir? Görme engelli kime denir?
Görmesinde belirgin bir şekilde kayıplar olan, doktor kontrolüne gittiğinde % 40 ve üzeri görme kaybı yaşadığı anlaşılan kişiler görme engelli olarak nitelendirilmektedir.
Peki sadece % 40 üzeri görme kaybı olan kişiler mi görme engelli olarak nitelendiriliyor?
Eğer konumuz görme engellilikse, yazıyı da total görme engelli olanlar ve az görenler olarak ikiye ayırmamız gerekiyor. Çünkü her iki grup da görme kaybı olarak birbirinden ayrılıyor, sağlık ve fiziki değerlendirmeler de buna göre yapılıyor.
Total görme engellilik nedir? Kimler total görme engellidir?
Eğer bir kişiye total görme engelli diyorsak, o kişi tamamen görmüyor olmalı ve rapor oranı % 85 ve üzeri olmalıdır.
Kısaca ifade etmek gerekirse total görme engelli kişiler, doğuştan ya da sonradan tamamen görme yetisini kaybetmiş kişilerdir. Bu kişiler Braille alfabe, sesli yönlendirici sistemler (ekran okuyucu) ve özel tasarlanmış dijital cihazları kullanarak bir takım işlerini yaparlar. Beyaz baston kullanarak bağımsız bir şekilde hayatlarını sürdürebilen total görme engelli bireyler, eğitim, çalışma ve özel hayatlarında yukarıda da bahsettiğimiz gibi gelişen teknolojiyi sıklıkla kullanırlar.
Peki dünyada kaç görme engelli var?
Dünya Sağlık Örgütünün 2020 yılında açıkladığı rakamlara göre dünyada şu anda 285 milyon insan görme engelli olarak yaşamını sürdürmekte. Bu sayı 2000 yılının başlarında 216 milyonken, 2010 ve üzeri yıllarda yükselerek 285 milyona doğru çıkmıştır. 285 milyon görme engelli kapsamına doktor onayı ile görme kaybı raporlanabilmiş insanlar dahil edilmektedir. Görme kaybını doktor raporuyla tespit ettirmeyen ve insanların olduğunu düşündüğümüzde bu sayının artma olasılığı yüksektir.
Diğer sorumuz az görme durumuyla alakalı. Az görme durumu nedir? Az gören insanların yaşadığı rahatsızlıklar nedir?
Az gören bireyler, total görme engelliye oranla görmesini tamamen kaybetmemiş, belirli oranlarda görme kayıpları yaşayan bireylerdir. Az görenler teknolojiyi kullanarak görme oranını bir nebze de olsa yükseltebilirler.
Kitap okurken büyüteç kullanmak, renkleri algılamaya çalışırken büyük görsellerden faydalanmak ve yazı okurken puntosu büyük metinler tercih etmek az gören bireylerin kullandığı yöntemlerden sadece birkaçıdır.
Az gören kavramına baktığımızda kendi içinde birden fazla çeşidinin olduğu sonucuna ulaşıyoruz.
Bunları Retinitis Pigmentosa, Diyabetik Retinopati ve Glokom olarak sıralayabiliriz.
Tavuk karası (Retinitis Pigmentosa) hastalığı nedir?
Halk arasında Tavuk Karası olarak bilinen (Retinitis Pigmentosa), bir gece körlüğüdür. Işığın az olduğu yerlerde, özellikle de gece saatlerinde net görememe olarak tanımlanır. Retinitis Pigmentosa daha çok çocukluk çağında fark edilse de herhangi bir yaşta ortaya çıkabilir. Bu hastalığı yaşayan kişilerin görme kaybı aynı derecede olmaz. Hastaların bir kısmı erken yaşta yavaş yavaş görmelerini kaybederken, bir kısmı yaşamları boyunca kendilerini idare edecek kadar görmeye sahip olurlar. Ancak bir doktor kontrolü sonucunda net kayıp durumu ve ilerleme evresi anlaşılabilir. Retinitis Pigmentosa hastalığı herkeste aynı oranda görme kaybı oluşturmadığı gibi, yine herkeste aynı etkileri bırakmaz. Kimi hastalar bu evreyi gece körlüğü olarak geçirirken, kimi hastalar da gece daha iyi görüp gündüz görme kaybı yaşayabiliyorlar. Fakat hastalığın büyük oranda gece körlük etkisi olduğu için halk dilinde de gece körlüğü olarak adlandırılmaktadır. Retinitis Pigmentosa hakkında detaylı bilgi için bağlantıyı ziyaret edebilirsiniz.
Diyabetik Retinopati hastalığı nedir? Görme durumunu nasıl etkiler?
Diyabet (şeker hastalığı) gözde glokom, görme siniri iltihabı, göz kasları felci yanında retinada çeşitli hasarlara sebep olarak görme kaybına yol açan bir hastalıktır. Görme kaybına yol açan hastalıkların en başında Diyabetik Retinopati gelmektedir. Şeker hastalığına yakalanan kişilerin bazılarında diyabet ile birlikte yukarıda bahsettiğimiz görme sinir bozuklukları, göz felci gibi rahatsızlıklar da tetiklenir ve zaman içerisinde görme kaybı yaşanır. Diyabetik Retinopati hakkında daha fazla bilgiye bağlantıdan ulaşabilirsiniz.
Glokom hastalığı nedir?
Glokom yaşayan kişilerin görme rahatsızlığı nasıldır? Glokom; bir diğer adıyla göz tansiyonu, genellikle belirtileri olmayan yaygın bir göz hastalığıdır. Glokom gizlice ilerler ve doktor kontrolü yapılmadığında kolaylıkla anlaşılamaz. Bu hastalık tedavi edilmediğinde kalıcı görme kayıpları ortaya çıkabilir.
Glokom'un belirtileri nelerdir?
Glokom'un belirtilerine baktığımızda yukarıda da bahsettiğimiz üzere pek belirgin sonuçlar ile karşılaşmıyoruz. Zaman zaman bulanık görme, geceleri ışıkların etrafında ışıklı halkalar görülmesi, televizyon izlerken göz etrafında ağrı... Glokom hastalığının belirtileri olarak gösterilmektedir. Glokom hastalığı nasıl tedavi edilir? Glokom ne kadar erken farkedilirse o kadar az etkisi yaşanacak bir hastalıktır. Tamamen ortadan kaldırılamaz fakat, hastalığın ilerleme ve tedavinin başlama sürecine göre görme kaybı biraz da olsa önlenebilir. Glokom hakkında daha fazla detaylı bilgiyi bağlantıdan edinebilirsiniz.
Yukarıda sıraladığımız az görme durumuna yol açan hastalık türlerinin bazıları, bir takım tedavi yöntemleriyle düzeltilebilmekte ve görme kaybı daha aza indirgenebilmektedir. Bu doğrultuda şunu söylememiz gerekir ki az gören bireylerin görme oranlarının arttırılabilme durumu, yaşadığı hastalığa göre değerlendirilmelidir. Görme engelliliğe ne sebep olabilir? Yukarıda ele aldığımız total görme engellilik ve az görme durumuna gerek doğum esnasında, gerekse sonradan birçok etken yol açabilmektedir. Annenin hamileliği sırasında geçirdiği ateşli hastalıklar, hamilelik esnasında çocuğun röntgen ışınlarına maruz kalması, annenin hamilelik öncesinde kullandığı bazı ilaçları hamileyken de kullanması ve küvözde bebeğe fazla oksijen verilmesi bu sebeplerden sadece birkaçı olarak sıralanabilir. Bunun dışında doğum sonrası çocuğun belirli kazalar geçirmesi, farklı hastalıklar geçirerek görme kaybını yaşaması da sebepler için örnek olarak gösterilebilir. Bu yazımızda görme engelli kime denir, görme engellilik kavramı ve kavramın farklı alanlarını inceledik. Yazımızda bahsettiğimiz kavramlar hakkında ilgili bağlantıları kullanarak daha detaylı bilgiler edinebilirsiniz.
Yazar: Kadir Ahıska / BlindLook Ekip
