Bu yazımızda görme engellilerin nasıl dizi veya film izlediklerinden, dizi veya filmi daha kolay anlamaları için yararlandıkları teknolojilerden bahsedeceğiz.
Gören bir kişi dizide veya filmde ne olduğunu ekrana bakarak anlayabiliyor. Peki görmeyen birisi izlediğini anlayabiliyor mu? Dizinin veya filmin akışını ne kadar takip edebiliyor? Herhangi bir diyalog olmadığında görme engelli birey dizide ne olduğunu nasıl anlayabiliyor? Görme engellilere dizi ve filmde her olup biteni anlatabilecek bir teknoloji mevcut mudur?
İlk olarak görme engelliler dizi izlerken duyularını nasıl kullanırlar sorusunun cevabını verelim..
Öncelikle görme engelliler normal hayatta olduğu gibi dizide de kulağıyla duyduklarından yararlanarak dizi veya film izleyebilir. Örneğin duyularak anlaşılacak en basit öğelerden birisi diyalogdur. Çoğu dizi veya film diyalog üzerinden ilerlediğinden senaryo genel hatlarıyla anlaşılabilir.
Peki hiçbir konuşma olmazsa görme engelli dizide veya filmde ne olduğunu nasıl anlar?
Diyalog olmayan yerlerde veya kavga, dövüş gibi sahnelerde dizideki müziklerden, seslerden yararlanılabilir. Örneğin gergin bir müzik başlamışsa bu dizinin veya filmin konusuna göre heyecanlı bir duruma işarettir.
Örneğin bir savaş dizisini ele alacak olursak hareketli bir müzik ve ardından gelen silah sesleri çatışma çıktığına işaret eder. Görme engelli bir kişi sesleri duyarak çatışma olduğunu anlayabilir, fakat örneğin kimin kimi öldürdüğü veya çıkan bir kavgada hangi tarafın üstün geldiği tam olarak anlaşılamayabilir. Ancak çatışmanın sonunda geçen diyaloglardan veya ağlama, gülme gibi olaylardan kişi sonradan ne olduğunu sezebilir.
Müzik dışında olayları anlamaya yarayan başka sesli işaretler var mıdır?
Dizilerde bir de geçmiş zamanı göstermek için ses biraz yankılı olur. Sesteki bu ayrıntıyı fark eden bir görme engelli, duruma göre olayın geçmiş zamanda gerçekleştiğini, karakterin bir anısı olduğunu, rüya veya bir düşünce olduğunu anlayabilir.
Bazı durumlarda birisi diğer bir kişi hakkında konuşurken ses kısık veya boğuk olabilir, bu durumda konuşan kişinin başkası tarafından dinlendiğine işaret eder. Eğer Türk dizilerini örnek gösterecek olursak konuşmayı tesadüfen duyan kişi genellikle hakkında konuşulan kişidir ve onun ardından büyük bir olay patlak vermesi beklenebilir.
Peki bu yukarıda saydığımız olaylardan hiçbiri gerçekleşmezse, sadece görüntüden ibaret bir sahne varsa o zaman olay örgüsü nasıl anlaşılabilir?
Bu sefer devreye sesli betimleme denilen, dizinin veya filmin üzerine diyalog olmayan yerlerin bir insan sesi tarafından anlatıldığı teknoloji girer.
Sesli betimleme dışındaki yukarıda anlatılan bütün teknikler yanılma veya hata payı olan tekniklerdir fakat sesli betimleme olduğu zaman kişi ne olup bittiğini tam olarak anlayabilir.
Sesli betimleme nasıl yapılır?
Sesli betimleme, dizi veya filmin sesine, genelde diyaloglar arasındaki duraksamalara ne olup bittiğini anlatan, herhangi biri tarafından seslendirilen cümlelerin eklenmesiyle yapılır.
Yapılan sesli betimlemelere nasıl ulaşacağımız da bir diğer merak konusudur. Akıllara direkt sesli betimlemeli diziler veya filmler nereden bulunabilir sorusu gelir.
Sesli betimlemeli diziler Netflix gibi çevrimiçi dizi izleme platformlarında, görme engelliler için oluşturulan e-kütüphanelerde ve Türkiye’de bazı televizyon kanallarının internet sitelerinde bulunabilir.
Televizyon kanallarının internet sitelerine sesli betimlemeli olarak yüklenen diziler genelde dizinin söz konusu bölümü bittikten birkaç gün sonra yayımlanırlar. Sesli betimleme hazırlamanın zahmetli bir iş olduğunu ve bunun için uzun sürdüğünü unutmamak gerekir.
Son olarak dizi veya film izlemek görme engelli kişiye ne katar sorusunu cevaplayıp yazımızı bitirelim..
Dizi veya film izlemek, birçok kişinin boş zamanını geçirmek için başvurduğu, eğlenceli veya bazen bilgilendirici bir aktivitedir. Bu aktiviteye görme engellilerin de katılması, onların toplumun içine karışabilmesi için yaralı olabilir.
Tabii ki herkes dizi veya film izleyecek diye bir kaide yoktur, ancak bizim burada vurgulamak istediğimiz nokta sesli betimleme olmasa bile görme engellilerin de bu içeriklerden faydalanabileceğidir.
Dizi veya film toplum içinde sosyalleşmek için ve konuşulacak bir konu olmadığında ortaya atılabilecek bir sohbet konusu olabilir. Çoğu zaman konuşulduğu ortamlara eğlence katar, kimilerine ise ilham verir.
Yazılarımızda belirttiğimiz gibi, biz BlindLook olarak görme engellilerin her bakımdan toplumla kaynaşabilmesi, hayata karışabilmesini hayal ediyoruz. Bir görme engellinin nasıl dizi izlediğinden finans kullanımına kadar yaşadığı durumları, geçirdiği süreçleri konu ediniyor bunlarla ilgili çalışmalar yapıyoruz.
Yazar: Fatih Yüksek / BlindLook Ekip
