Ulaşım engellilerin hayatında çok önemli bir yer tutar. Ulaşım için erişilebilirlik önerilerini sıralamadan önce çeşitli engel gruplarının ulaşımda ne tür sorunlarla karşılaştığını bilmek gerekir.
Bu yazımızda engellilerin ulaşımda yaşadığı sorunlardan ve ardından bu sorunlara uygun çözüm önerilerinden bahsedeceğiz.
Görme engelliler ulaşımda ne tür sorunlarla karşılaşıyorlar?
Görme engelli bireyler yoldan karşıdan karşıya geçerken trafik ışığının yeşil mi yoksa kırmızı mı olduğunu anlayamayabilir ve sıklıkla ne zaman karşıdan karşıya geçeceklerini bilemeyebilirler.
Toplu taşımada (otobüs, tramvay, metrobüs vs.) görme engelliler aracın hangi durağa vardığını bilemeyebilirler.
Kaldırımlara araba park edilmesi herkes için olduğu gibi görme engelli bireyler için de büyük sorun teşkil eder, çünkü arabalar dolaşımı engeller ve birey kaldırımdaki arabayı bir şekilde aştıktan sonra düz gitmek yerine yolundan sapabilir. Bu da birey için kafa karışıklığına yol açar.
Görme engellilerin ulaşımda karşılaştıkları bu ve benzeri sorunlar nasıl çözülebilir?
Görme engelli bireylerin yoldan daha kolay karşıdan karşıya geçebilmeleri için sesli ışık denilen, ışığın kırmızı veya yeşil olduğunu sesli olarak bildiren sistemler mevcuttur. Bu sistemlerin daha fazla yaygınlaştırılması görme engellilerin yolda karşıdan karşıya geçerken yaşadığı deneyimi iyileştirecektir.
Toplu taşımada görme engelli bireylerin de aracın hangi durağa vardığını bilmesini sağlayan, araç içinde bulunan ekranların yanı sıra sesli anons sistemleri bulunur. Bu sistemlerin daha fazla araca entegre edilmesi görme engellilerin toplu taşımada hangi durağa vardıklarını bilmelerine yardımcı olacak ve bireylerin hayatını kolaylaştıracaktır.
Kaldırımlara park edilen arabalar konusun kaldırımlara park eden şoförlere maddi olarak yaptırım uygulanması, park alanlarının arttırılması ve özellikle büyükşehirlerde artan nüfusa hitap edecek şekilde yol çalışmalarının düzenlenmesi bu sorunun çözümüne yardımcı olabilir. Bu sayede yalnız engelli bireyler değil, herkes kaldırımlarda gönül rahatlığıyla gezinebilir.
Yoldaki tabelaların kabartma olarak yazılmasının yaygınlaştırılması da görme engelliler için büyük bir kolaylık olacaktır.
Sıra geldi bir diğer engel grubunun ulaşımda yaşadığı sıkıntılara..
Ortopedik engelliler ulaşımda hangi sorunlarla karşılaşırlar?
Otobüslerde ortopedik engelli bireylerin binebilmesi için rampalar bulunur. Ancak bu rampalar otomatik bir şekilde açılıp kapanamadığından otobüste yardım edecek biri yoksa o zaman rampa açılamaz ve ortopedik engelli birey otobüse binemez.
Kaldırıma park edilen araçlar ortopedik engelliler için de büyük bir sorun teşkil etmektedir. Kaldırıma park edilen araçlar engelli bireyin tekerlekli sandalyesinin hareketine engel olmaktadır.
Peki ortopedik engellilerin sorunlarına çözüm önerileri neler olabilir?
Otobüslerde kullanılan rampaların otomatik hale getirilmesi hem engelli birey için hem de taşıt içerisindeki herkes için faydalı olacaktır.
Bu sayede ortopedik engelli birey araçlara tekerlekli sandalyesiyle daha kolay binip inebilecek, hem şoför hem de diğer yolcular da zaman kazanacaktır.
Görme engeli ve ortopedik engeli kadar çok sık rastlanılan bir diğer engel grubu da işitme engelidir. İşitme engellilerin de ulaşımda yaşadığı sıkıntılar vardır.
Peki işitme engelliler ulaşımda hangi sorunlarla karşılaşırlar?
Ses odaklı sistemi olan yerlerde işitme engellinin yönlendirilmesi için görsel öğelere yer verilmelidir. İşitme engelliler ulaşımda sürücü olarak yer alsalar bile yaşadıkları bir takım problemler vardır.
İşitme engelliler özellikle havaalanlarında yapılan uçuş anonslarını ve uçaklarda yapılan sesli anonsları duymadıklarından dolayı kaçırabilirler.
İşitme engellilerin ulaşımda karşılaştıkları sorunların çözümleri neler olabilir?
Havaalanlarında ve uçaklarda yapılan sesli anonslar işitme engellilere yazılı ve/veya işaret diliyle bildirilebilir. Bu sayede işitme engelli bireyin de olup bitenden haberi olur ve ne yapması gerektiğine daha kolay karar verebilir.
Son olarak bahsedeceğimiz engel grubu otizm engel grubu..
Otizmli bireyler ulaşımda hangi sorunlarla karşılaşırlar?
Otizmli bireyler duyuları diğer bireylerden farklı algılamaları nedeniyle toplu taşıma araçları içerisinde fazla gürültüden ve kalabalık ortamdan dolayı zorluk yaşayabilirler.
Otizmli bireyler genellikle rutine çok bağlıdırlar. Rutinlerinde meydana gelebilecek herhangi bir değişiklik onları huzursuz edebilir.
Bir tatilde gezilebilecek yerler çok kalabalık, gürültülü veya çok ışıklandırılmış ise birey bunlardan da rahatsız olabilir.
Otizmli bireylerin sorunlarına çözüm önerileri neler olabilir?
Toplu taşımada birey yolculuk yaparken kalabalıktan veya gürültüden rahatsızlık duyuyorsa yanında kitap, yiyecek vs. getirerek bunlarla kendini oyalayabilir ve rahatlayabilir.
Rutinde yapılacak değişiklikler, değişikliğin büyüklüğüne göre bireye bir hafta veya bir ay önceden bildirilmelidir. Bireye bir gezide gidilecek yerlerin resimleri gösterilebilir, aktivitelerin listesi ona önceden açıklanabilir. Bu sayede birey yapılacak aktiviteyi rutinine oturtmuş olur ve böylece rahatsızlık hissetmez.
Bir gezide eğer birey gürültülerden veya kalabalık yerlerden rahatsızlık duyuyorsa bu yerler gezilmeden önce gezide bireyin ihtiyaçlarına bağlı olarak birkaç saat veya birkaç gün aralık verilip bu yerler daha sonra gezilebilir. Böylece birey deneyime hazırlanmış olur.
Bu yazımızda çeşitli engellere sahip bireylerin özellikle ulaşım ve seyahat alanlarında ne gibi sorunlarla karşılaştığından ve bu sorunlara ne gibi çözüm önerileri getirilebileceğinden bahsettik. Ancak yazının devamında bu sıkıntıların çözümlerinin mevcut olduğunu görmek mümkün. Engelli bireylerin aslında engellenen bireyler olduğu söylenebilir.
BlindLook olarak erişilebilir bir dünya hayalimizi görme engellinin engellenmediği bir dünya yaratarak gerçekleştiriyoruz. Bizim gerçekleşmesini canla başla dilediğimiz bir hayalimiz var o da herkesin eşit olduğu ve herkes için erişilebilir olan bir dünya. Görme engellilerin erişilebilirlik kapısı olarak bu hayalimizi büyütmek ve diğer engel grupları için farkındalık yaratabilmek için çalışmaya devam ediyoruz.
Yazar: Fatih Yüksek / BlindLook Ekip
